Bolesław Prus, właściwie Aleksander Głowacki herbu Prus (ur. 20 sierpnia 1847 w Hrubieszowie, zm. 19 maja 1912 w Warszawie) – polski pisarz, prozaik, nowelista i publicysta okresu pozytywizmu, współtwórca polskiego realizmu, kronikarz Warszawy, myśliciel i popularyzator wiedzy, działacz społeczny, propagator turystyki pieszej i rowerowej.
Twórczość prozatorska Bolesława Prusa należy do największych osiągnięć literatury polskiej. Najbliższa jest pracom takich pisarzy jak Karol Dickens i Anton Czechow.
Początkowo Prus prezentował nurt pozytywistyczny, później obrał kierunek realistyczny.
Tematem jego wczesnej twórczości było przedstawienie krzywdy społecznej skontrastowanej z jałowością życia zamkniętego w swoim świecie ziemiaństwa (Dusze w niewoli, Anielka).
W tym czasie Prus był świadkiem tragedii losów ludzkich i niesprawiedliwości społecznej, spowodowanych w znacznej części zderzeniem z wczesnokapitalistyczną gospodarką (Powracająca fala). Zachodzące zjawiska społeczno-gospodarce Prus poddawał w swojej twórczości analizie i ocenie.
Jego pierwszą powieścią była Placówka (1885-1886) - powieść naturalistyczna ukazująca się początkowo na łamach czasopisma "Wędrowiec". Następnie powstała jego epicka panorama ówczesnej Warszawy z lat 1878-1879 - powieść Lalka (1887-1889 w "Kurierze Codziennym", wydanie książkowe 1890). Prus napisał także powieść społeczno-obyczajową Emancypantki (1890-1893 w "Kurierze Codziennym", wydanie książkowe 1894). W swojej jedynej powieści historycznej Faraon (1895-1896 w "Tygodniku Ilustrowanym", wydanie książkowe 1897) przedstawił, na tle fragmentu historii starożytnego Egiptu, mechanizmy władzy, państwa i społeczeństwa. Faraon, jako powieść polityczna, był ulubioną książką Józefa Stalina[potrzebne źródło]; niektórym późniejszym czytelnikom przekładu angielskiego losy jej bohatera Ramzesa XIII przypominały tragiczną śmierć prezydenta USA Johna Kennedy'ego[potrzebne źródło]. Następnie w roku 1909 wydał jeszcze jedną powieść Dzieci (1908 w "Tygodniku Ilustrowanym", wydanie książkowe 1909), w której poddał krytyce rewolucję rosyjską 1905 roku. Śmierć pisarza przerwała prace nad ostatnią, niedokończoną powieścią Przemiany (1911-1912 w "Tygodniku Ilustrowanym").
W latach 1953-1970 ukazało się w 21 tomach wydanie Kronik.
(Źródło: http://pl.wikipedia.org)
- Anielka – tytułowa bohaterka powieści Bolesława Prusa. A. jest 13-letnią dziewczynką pochodzącą ze zubożałej rodziny ziemiańskiej, mieszkającej na wsi we dworze. Jej ojciec, kobieciarz i utracjusz, próbuje nieudolnie ratować zadłużony i podupadły majątek, matka zaś, kobieta przyzwyczajona do luksusu, hipochondryczka, odseparowana od rzeczywistości, niewiele uwagi poświęca A. i jej młodszemu bratu Józiowi. Dziewczynka, żywa i wesoła, o dobrym sercu, niestroniąca od kontaktu z wiejskimi dziećmi, stopniowo podupada na zdrowiu wskutek nieszczęść, jakich doświadcza. Najpierw pod pozorem załatwienia pilnych interesów wyjeżdża z majątku ojciec, później, po pożarze dworu, rodzina zmuszona jest przenieść się do małego folwarku, gdy zaś do siostry udaje się matka, A., zostawszy sama z bratem i służbą, coraz bardziej chora, pogrąża się w świecie marzeń i zaczyna pisać poezje. Pomoc ze strony krewnych przychodzi za późno i dziewczynka, dowiedziawszy się od przybyłego w ostatniej chwili ojca, że matka nie żyje, umiera. Oczami wrażliwego, bardzo uczuciowego i skrzywdzonego przez dorosłych dziecka czytelnik powieści ogląda chylący się ku upadkowi świat ziemiaństwa, które nie umie odnaleźć się w nowej rzeczywistości społecznej, zaistniałej wskutek przemian społecznych po powstaniu styczniowym 1863 r.
(...) ANIELKA miała lat trzynaście. Przyszła na świat jeszcze w tej epoce, kiedy jej mama bawiła się. Oddano ją więc pod dozór nianiek i piastunek, z których żadna nie służyła we dworze dłużej roku. Z jakiego powodu? O tym podobno tylko dziedzic wiedział.
Że zaś bony, a później guwernantki mało zajmowały się edukacją Anielki, dziecko więc samo się wychowywało. Anielka biegała po wielkim ogrodzie, właziła na drzewa, bawiła się z psami, a niekiedy z folwarcznymi dziećmi, na co jej jednak nie pozwalano. Czasem wpadała do stajni i jeździła konno jak chłopczyk, co bardzo martwiło jej przewodniczki, osoby dziwnie skromne i z tego tytułu cieszące się życzliwością dziedzica.
Lecz teoretyczne nauki dziewczęcia były strasznie zaniedbane, podobnież tak zwane „ułożenie”. Nic tych rzeczy nie umiała, gdyż nikt jej nie uczył.
Takie okoliczności utworzyły z Anielki istotę nieco szczególną, lecz sympatyczną. Po rodzicach odziedziczyła piękność i wrażliwość. Wiek robił ją żywą jak iskra, swoboda zbliżyła do natury, którą ANIELKA kochała i pojmowała.
- Czas akcji, tak jak i miejsce, jest bardzo dokładnie określony. Jest to cecha znamionująca pisarstwo realistyczne. Akcja powieści rozgrywa się na przestrzeni niecałych dwóch lat 1878 i 1879 r. Jednak czas fabuły jest wiele dłuższy. Inną perspektywę czasową wprowadza bowiem głównie pamiętnik starego subiekta. W rozdziałach tych sięga się do czasów napoleońskich (dzieje ojca Rzeckiego). Wiele mówi się także o roku 1848 r., a więc o czasie Wiosny Ludów.
Znakomita większość wydarzeń rozgrywa się w Warszawie. Miasto ukazane jest bardzo szczegółowo i realistycznie. Jedna z interpretacji Lalki opiera się na utworzeniu mapy tych miejsc Warszawy, w których dzieją się wydarzenia. Padają tam takie ulice, jak: Krakowskie Przedmieście (tam stoi sklep
Wokulskiego), Nowy Świat, Aleje Ujazdowskie (przy nich stoi kamienica Łęckich), Dobra i Browarna(Powiśle – miejsce, gdzie mieszka warszawska biedota). Poza tym wspomina się Łazienki i Ogród Saski (miejsce spotkań warstw wyższych) oraz tor wyścigów konnych, budynki na praskim brzegu, itp.
- Doskonałe opracowanie znanej powieści Bolesława Prusa Lalka. Autor publikacji przybliża tę lekturę wszystkim uczniom, którzy szukają materiałów na temat tej książki.
Szczególnie polecana tegorocznym maturzystom.
- Czas – akcja „Faraona” rozgrywa się w XI wieku przed nasza erą. Jest to okres panowania dwudziestej dynastii faraonów:
„Poniższe opowiadanie odnosi się do XI wieku przed Chrystusem, kiedy upadła dynasta XX, a po synu słońca, wiecznie żyjącym Ramzesie XIII, wdarł się na tron i czoło swoje ozdobił Ursusem wiecznie żyjący syn słońca Sem-amen-Herhor, arcykapłan Amona…”
Miejsce – Egipt, kraina położona w północno-wschodnim kącie Afryki.
„Egipt jest to żyzny wąwóz między Pustynią Libijską i Arabską. Głębokość jego wynosi kilkaset metrów, długość sto trzydzieści mil, średnia szerokość zaledwo milę. Od zachodu łagodne, ale nagie wzgórza libijskie, od wschodu strome i popękane skały arabskie – są ścianami tego korytarza, którego dnem płynie rzeka Nil. Z biegiem rzeki na północ ściany wąwozu zniżają się, a w odległości dwudziestu pięciu mil od Morza Śródziemnego nagle rozchodzą się, i Nil, zamiast płynąć ciasnym korytarzem, rozlewa się kilkoma ramionami po obszernej równinie, mającej kształt trójkąta. Trójkąt ten, zwany Deltą Nilową, ma za podstawę brzeg Morza Śródziemnego, u wierzchołka zaś, przy wyjściu rzeki z wąwozu, miasto Kair tudzież gruzy przedwiekowej stolicy, Memfisu”.
- Nowela Bolesława Prusa pt. Antek nie odpowiada do końca definicji klasycznej noweli. Nie jest utworem jednowątkowym, z ograniczoną liczbą bohaterów i z opisami ograniczonymi do minimum.
Nie kończy się też wyraźną pointą. Może raczej powinno się nazywać ją obrazkiem albo szkicem. Antek to historia dzieciństwa i młodości wiejskiego chłopca, którego od rówieśników odróżniają zdolności artystyczne i pasja do rzeźbienia. Utwór jest właściwie krytycznym opisem życia na wsi, biedy na niej panującej, zabobonów, ciemnoty i braku tolerancji dla odmienności. Pod wieloma względami odpowiada on tendencjom epoki. Bohaterem jest dziecko, skrzywdzone, nierozumiane a wykazujące zdolności artystyczne. Można tu przywołać np. "Janka Muzykanta" Henryka Sienkiewicza.
- powstała w 1881 r. jako jedno z ważniejszych ogniw w bogatej twórczości nowelistycznej Prusa. Jest to utwór, w którym autor Lalkidaje wyraz swoim zainteresowaniom społecznym, tworząc przy tym interesujący portret dziecięcy. Jeden z tych przywoływanych na dowód jego niezwykłej umiejętności „ożywiania” małoletnich bohaterów. Poważny temat, jakim jest kalectwo dziecka i jego wpływ na głównego bohatera, wzbogaca autor żartobliwymi uwagami wszechwiedzącego narratora.
Poza tym z umiarem wyzyskuje wątki biograficzne, przemyca jedno ze sztandarowych haseł polskiego pozytywizmu (praca u podstaw), wygłasza pochwałę codzienności. A wszystko to podporządkowuje roli odgrywanej przez tytułowy przedmiot (sokół noweli) należący do innego (symbolicznego) porządku. Przedmiot zwyczajny i niezwyczajny zarazem.